Diafragma instellen als beginner: zo doe je het stap voor stap

Als je net een camera hebt gekocht, is de kans groot dat je al snel dat woord hoort: diafragma. En dan denk je: wat is dat precies? En wat moet ik er mee? Ik snap het helemaal als je er even niets van begrijpt. Ik hoor het vrijwel iedere week van mensen die bij mij komen leren.

Veel mensen fotograferen jarenlang op de automatische stand en hopen dat de camera het gewoon goed doet. En soms lukt dat. Maar dan mis je die ene foto waarbij je het zelf in de hand had willen hebben. Waarbij de achtergrond mooi wazig had moeten zijn, of waarbij het licht precies goed had moeten zijn. Dan is het tijd om het diafragma te leren kennen.

In dit artikel leg ik je uit wat het diafragma is, wat het doet met je foto's en hoe je het instelt op je camera. Gewoon in normale taal, zonder ingewikkeld vakjargon.

Wat is het diafragma eigenlijk?

Het diafragma is een soort schuifje dat in je cameralens zit. Het bepaalt hoeveel licht er door de lens op je sensor valt. Je kunt het vergelijken met je eigen pupil. Als je in een donkere kamer staat, worden je pupillen groot zodat er zo veel mogelijk licht binnenkomt. Als je buiten in de zon staat, worden ze klein.

Precies zo werkt het diafragma van je camera. Een groot diafragma laat veel licht binnen. Een klein diafragma laat weinig licht binnen.

Maar er is nog iets waar het diafragma invloed op heeft, en dat is de scherptediepte. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent gewoon: hoeveel lagen van je foto zijn scherp? Bij een groot diafragma zijn alleen de lagen vlak bij je onderwerp scherp en vervaagt de achtergrond. Bij een klein diafragma zijn veel meer lagen tegelijk scherp, van vlakbij tot ver weg. Dat zie je op de afbeelding hieronder goed terug.

Zo heeft het diafragma twee effecten tegelijk: het bepaalt hoeveel licht er binnenkomt en over hoeveel lagen van de foto scherpte verdeeld wordt. Dat maakt het zo'n belangrijk onderdeel van fotografie.

Wat betekenen die f-getallen op je camera?

Op je camera zie je het diafragma terug als een f-getal. Bijvoorbeeld f/1.8, f/4, f/8 of f/16. En hier gaat het voor de meeste beginners mis, want het lijkt tegenstrijdig: een klein getal hoort bij een groot diafragma, en een groot getal hoort bij een klein diafragma.

Concreet: f/1.8 is een groot diafragma. Er komt veel licht binnen en alleen de lagen dicht bij je onderwerp zijn scherp, de rest vervaagt. f/16 is een klein diafragma. Er komt minder licht binnen, maar van voor tot achter in de foto is veel meer scherp.

Het kost even om dit te onthouden, en dat is helemaal normaal. Zodra je het een keer hebt toegepast in de praktijk, vergeet je het nooit meer. Beloofd.

Groot of klein diafragma? Dit is wanneer je welke gebruikt

Nu je weet wat het diafragma doet, is de vraag: wanneer kies je welke instelling?

Kies een groot diafragma (klein f-getal, zoals f/1.8 of f/2.8) als je een onderwerp los wilt laten komen van de achtergrond. Op portretfoto's zie je dit heel veel. Je onderwerp is scherp, de achtergrond is zacht en wazig. Dat mooie bokeh-effect dat je vast weleens hebt bewonderd, maak je precies zo.

Kies een klein diafragma (groot f-getal, zoals f/8 of f/11) als je wilt dat alles van voor tot achter scherp is. Denk aan een landschapsfoto waarbij je zowel de bloemen op de voorgrond als de bergen op de achtergrond scherp wilt hebben.

Voor familiefotos en spontane foto's van kinderen werk ik zelf heel veel met f/2.8 of f/4. Dat geeft een luchtig, warm beeld waarbij het gezicht scherp is maar de omgeving niet afleidt. Precies het resultaat dat veel ouders willen maar nog niet weten hoe ze het voor elkaar krijgen.

Als je net begint en een handig overzicht wilt van de basisinstellingen van je camera, is het aan te raden om te starten met een Camera Starterskit. Een goede starterskit helpt je om stap voor stap de juiste keuzes te maken, zonder dat je zelf hoeft te puzzelen welke instelling nu wat doet.

Zo stel je het diafragma in op je camera (in de M-stand)

Dan nu het praktische gedeelte. Hoe stel je het diafragma in?

Mijn advies: fotografeer in de M-stand. M staat voor Manual, ofwel handmatig. In deze stand bepaal jij zelf alle instellingen. Dat klinkt misschien spannend, maar zodra je weet hoe het werkt, wil je nooit meer terug naar de automatische stand.

Op de meeste camera's vind je het draaiwieltje voor het diafragma aan de voorkant van de camera, rondom de ontspanknop. Als je in de M-stand staat, kun je ermee draaien en zie je het f-getal veranderen in je scherm of in de zoeker.

Draai het wieltje naar links voor een kleiner f-getal (groter diafragma, meer licht, wazige achtergrond). Draai het wieltje naar rechts voor een groter f-getal (kleiner diafragma, minder licht, meer lagen van de foto scherp).

Kijk daarna altijd naar de belichtingsmeter in je camera. Die laat je zien of je foto te donker of te licht zal worden. Als de meter naar de minuskant staat, is je foto te donker. Staat hij naar de pluskant, dan wordt hij te licht. Het doel is om hem zo dicht mogelijk bij het midden te krijgen.

Oefen vandaag eens met alleen het diafragma. Maak tien foto's van hetzelfde onderwerp met steeds een ander f-getal en bekijk daarna het verschil in scherptediepte en licht. Je leert het snelst door het gewoon te doen.

Wil je leren hoe je alle instellingen samen gebruikt?

Het diafragma is een heel belangrijk onderdeel van fotografie, maar het werkt natuurlijk samen met andere instellingen. Als je wilt begrijpen hoe je alles met elkaar in balans brengt en hoe je van een automatische fotograaf een bewuste fotograaf wordt, dan is er meer te leren.

Het is aan te raden om een Cursus Basisfotografie te volgen. Het is leerstof die snel verwarrend kan worden als je er alleen induikt. Wat je nodig hebt is iemand die het systeem voor je uitlegt en je met de instellingen laat oefenen zodat je het in een keer goed begrijpt. Zo voorkom je verwarring.

In mijn lessen leer je stap voor stap hoe je de volledige controle over je camera krijgt. Niet met ingewikkelde theorie, maar met duidelijke uitleg die meteen klikt. Zodat je na de les denkt: eindelijk snap ik het.

Zet vandaag de eerste stap

Je weet nu wat het diafragma is en wat het doet. Een groot diafragma (klein f-getal zoals f/1.8 of f/2.8) laat veel licht binnen en zorgt dat alleen de lagen dicht bij je onderwerp scherp zijn. Een klein diafragma (groot f-getal zoals f/8 of f/11) laat minder licht binnen maar houdt veel meer lagen in de foto tegelijk scherp.

Fotografie leer je door te doen, niet door te wachten tot je denkt dat je er klaar voor bent. Pak je camera erbij, zet hem op M en draai eens aan het diafragma. Kijk wat er verandert. Iedere foto die je maakt is een stap dichter bij het gevoel van controle. En dat gevoel is precies wat ik mijn cursisten gun.

Wil je alles leren over je camera in een gratis masterclass? Meld je dan aan voor de gratis Masterclass Basisfotografie van De Fotografie Juf. Meld je GRATIS aan via deze link!